سواد اطلاعاتی
واژه سواد اطلاعاتی قدمتی بسیار دارد و از تکامل تدریجی برخوردار بوده است سواد در برگیرنده مهارت هایی مورد نیاز برای هر شخص است تا بتواند نقش مناسبی در جامعه ایفا کند ساده ترین تعریفی که برای سواد اراعه شده بود این بود که فرد قادر به خواندن نوشتن و درک زبان بومی خودش باشد اما امروزه یاتوجه به پیشرفت وحجم وسیع اطلاعات و گسترگی ان پراکندگی دانش در حوزه مختلف علم هر فرد نیازمند فراگیری مهارت ها و توانمندی هایی فراتر از سطح سنتی است تا وی در همگامی با این تغییرات و تحولات به ویزه بهره گیری از اطلاعات یاری رساند. شرط موفقیت در این عصربرخورداری از قابلیتهای است که فرد بتواند به واسطه انها به تشخیص نیاز اطلاعاتی بپردازد "از میان انبوه اطلاعات مناسب ترین منبع اطلاعات را برای نیاز خاص خود انتخاب کند اطلاعات موردنیاز خود رامکان یابی و ارزیابی کند و درنهایت مورد استفاده قرار دهد این گونه مهارت و توانایی هایی در عبارت سواد اطلاعاتی خلاصه میشود
مفهوم ومهارت سواداطلاعاتی تا کنون تعریف هایی متنوع شده اولین بار مفهوم سواد اطلاعاتی توسط زورکوفسکی در سال 1974به کار برده شد
سواداطلاعاتی باتوجه به تعریف انجمن کتابداری امریکا به مجموعه توانمندی هایی گفته میشه که افراد به کمک ان میتواند زمان نیاز به اطلاعات را تشخیص دهد و به مکان یابی واستفاده موثر از اطلاعات بپردازد
بنابراین باسواد اطلاعاتی به کسی می گویند که زمان نیاز به اطلاعات را تشخیص دهد سپس محیط هایی اطلاعاتی را برسی کند و بهترین منابع اطلاعاتی برای پاسخگویی به نیاز اطلاعاتی و همچنین ایجادراهبرد یک جستجوی را تشخیص دهد
تواناييهاي فني (سواد رايانهيي)، تواناييهاي ذهني (سواد عمومي يا سنتي) و تواناييهاي ارتباطي از انواع تواناييهاي مورد استفاده در سواد اطلاعاتي محسوب ميشوند، ضمن اينكه توانايي تشخيص نياز اطلاعاتي، شناسايي روشهاي دسترسي به اطلاعات، تدوين استراتژيهاي لازم براي جستوجو، مهارتهاي جستوجو و دسترسي، توانايي مقايسه و ارزيابي منابع، سازماندهي، کاربرد و برقراري ارتباط و نيز نمايش اطلاعات و مشارکت در ايجاد دانش جديد هفت اصل مهم در سواد اطلاعاتي هستند.
برای دانستن
سازمان یونسکو چنین سواد را تعریف کرده است
اولین تعریف
توانایی خواندن و نوشتن
اولین تعریفی که از سواد در اوایل قرن بیستم ارائه شد، صرفا به توانایی خواندن و نوشتن زبان مادری معطوف بود. طبق این تعریف، فردیبا سواد محسوب می شد که توانایی خواندن و نوشتن زبان مادری خود را داشته باشد.
دومین تعریف
اضافه شدن یاد داشتن رایانه و یک زبان خارجی
در اواخر قرن بیستم، سازمان ملل تعریف دومی از سواد را ارائه کرد. در این تعریف جدید، علاوه بر توانایی خواندن و نوشتن زبان مادری، توانایی استفاده از رایانه و یاد داشتن یک زبان خارجی هم اضافه شد. بدین ترتیب به افرادی که توان خواندن و نوشتن، استفاده از رایانه و صحبت و درک مطلب به یک زبان خارجی را داشتند، باسواد گفته شد. قاعدتا طبق این تعریف بسیاری از دانشجویان و دانش آموختگان دانشگاهی کشور ما بیسواد محسوب می شوند چون دانش زبان خارجی بیشتر افراد کم است.
سومین تعریف
اضافه شدن 12 نوع سواد
سازمان ملل در دهه دوم قرن 21، باز هم در مفهوم سواد تغییر ایجاد کرد. در این تعریف سوم کلا ماهیت سواد تغییر یافت. مهارت هایی اعلام شد که داشتن این توانایی ها و مهارت ها مصداق باسواد بودن قرار گرفت. بدین ترتیب شخصی که در یک رشته دانشگاهی موفق به دریافت مدرک دکترا می شود، حدود 5 درصد با سواد است. این مهارت ها عبارت اند از :
1- سواد عاطفی: توانایی برقراری روابط عاطفی با خانواده و دوستان.
2- سواد ارتباطی: توانایی برقراری ارتباط مناسب با دیگران و دانستن آداب اجتماعی.
3- سواد مالی: توانایی مدیریت مالی خانواده، دانستن روش های پس انداز و توازن دخل و خرج.
4- سواد رسانه ای: این که فرد بداند کدام رسانه معتبر و کدام نامعتبر است.
5- سواد تربیتی: توانایی تربیت فرزندان به نحو شایسته.
6- سواد رایانه ای: دانستن مهارت های راهبری رایانه.
7- سواد سلامتی: دانستن اطلاعات مهم درباره تغذیه سالم و کنترل بیماری ها.
8- سواد نژادی و قومی: شناخت نژادها و قومیت ها بر اساس احترام و تبعیض نگذاشتن.
9- سواد بوم شناختی: دانستن راه های حفاظت از محیط زیست.
10- سواد تحلیلی: توانایی شناخت، ارزیابی و تحلیل نظریه های مختلف و ایجاد استدلال های منطقی بدون تعصب و پیش فرض.
11- سواد انرژی: توانایی مدیریت مصرف انرژی.
12- سواد علمی: علاوه بر سواد دانشگاهی، توانایی بحث یا حل و فصل مسائل با راهکارهای علمی و عقلانی مناسب.
از آن جا که با سواد بودن به یادگیری این مهارت ها وابسته شد، قاعدتا سیستم آموزشی کشورها هم باید متناسب با این مهارت ها تغییر رویه می داد که متاسفانه فعلا سیستم آموزشی کشور ما، هنوز هیچ تغییری در زمینه آموزش مهارت های فوق نکرده است.
جدید ترین تعریف
علم با عمل معنا می شود
با این حال و به تازگی «یونسکو» یک بار دیگر در تعریف سواد تغییر ایجاد کرد. در این تعریف جدید، توانایی ایجاد تغییر، ملاک با سوادی قرار گرفته است یعنی شخصی با سواد تلقی می شود که بتواند با استفاده از خوانده ها و آموخته های خود، تغییری در زندگی خود ایجاد کند. در واقع این تعریف مکمل تعریف قبلی است زیرا صرفا دانستن یک موضوع به معنای عمل به آن نیست. در صورتی که مهارت ها و دانش آموخته شده باعث ایجاد تغییر معنادار در زندگی شود، آن گاه می توان گفت این فرد انسانی با سواد است.
رهشناس ، دورنگر، راهبین ، دوراندیش ، آینده نگر)