واژه نامه دهخدا
⭕چاپ و نشرلغت نامه
لغت نامه بزرگ دهخدا که در شانزده جلد به چاپ رسیده است،شامل شرح و معنی واژگان آثار ادبی و تاریخی زبان فارسی است.این لغت نامه ، بزرگ ترین و مهم ترین اثر دهخدا است ، که بیش از چهل سال از عمر او، صرف آن شد. لغت نامه دهخدا، معانی،تفاسیر،وشروح تاریخی چندی از واژه های عربی را نیز داراست.
این لغت نامه در سال ۱۳۱۹ شمسی،درچاپخانه بانک ملی شروع و یک جلد آن در ۴۶۸ صفحه چاپ شد؛ولی به علت جنگ جهانی دوم و ارتباط دامنه آن با ایران، چاپ آن متوقف شد.
در۲۵ دی ماه سال ۱۳۲۴مجلس شورای ملی به پیشنهاد جمعی از نویسندگان، هزینه چاپ آن را پذیرفت که از آن موقع با همکاری گروهی از دانشمندان با علی اکبر دهخدا،در یادداشت برداری،ترجمه،تدوین و تألیف مطالب،اولین جلد آن در ۵۰۰۰ صفحه در سال ۱۳۲۵منتشر و از آن به بعد در جزوه های ۱۰۰ صفحه ای چاپ شد.بعد از آن دانشگاه تهران این وظیفه را برعهده گرفت و چاپخانه دانشگاه به تنهایی عهده دار چاپ شد که هم اکنون هم ادامه دارد. گفتنی است که نام تمام کسانی که در تالیف لغت نامه همکاری داشته اند در تکمله مقدم آمده است.
محل فعلی موسسه لغت نامه دهخدا در شمیران،جنب باغ فردوس است.این موسسه توانسته لغت نامه دهخدا را در ۲۲۲ جزوه شامل ۲۷۰۰۰ صفحه چاپ کند و در اختیار علاقه مندان قرار دهد.
⭕ساختار لغت نامه
مهم ترین و اساسی ترین اثر دهخدا بنظر برخی مهم ترین اثر نویسندگی معاصر است.بیشتر شهرت و احترامی که دهخدا دارا است، به سبب همین لغت نامه است.همه لغات فارسی و محلی،نام شهرها و روستاها و کلمات علمی و شاخص،حتی لغات عربی را می توان در لغت نامه دهخدا یافت.در جلوی هر کلمه معانی لغوی آن،موارد استعمال،طرز تلفظ صحیح،اشعاری در رابطه با آن و بسیاری اطلاعات دیگر درباره لغت قرار دارد.
دهخدا ۵۰ سال، یعنی بیشتر عمر خود را صرف آن کرد.وی نزدیک به چهار میلیون فیش برای بنیان این کار جمع آوری کرده است.
دهخدا در سال ۱۳۲۴هجری شمسی میلیون ها فیشی را که در تهیه لغت فراهم کرده بود،توسط مجلس شورای ملی به ملت ایران هدیه کرد و مجلس نیز قانون را تصویب کرد که این میراث عظیم چاپ شود.
کار هماهنگی و مدیریت لغت نامه به وصیت خود دهخدا برعهده دکتر محمد معین گذاشته شد.پس از فوت دکتر معین نیز این کار به وسیله دکتر سید جعفر شهیدی و دکتر دبیر سیاقی و دیگران دنبال شد و به پایان رسید.تا زمانی که دهخدا زنده بود ۴۲۰۰ صفحه از لغت نامه تهیه شده بود؛درحالی که لغت نامه ای که امروز وجود دارد در ۵۰ جلد و ۲۶هزار صفحه به چاپ رسیده است.
⭕ویژگی های لغت نامه
لغت نامه در حدود ۲۰۰هزار عنوان لغت دارد. بیشتر این لغت ها، مستند به شاهد های متعدد است.
علامه دهخدا از آوردن این شواهد گوناگون از نظم و نثر،علاوه بر روشن ساختن معنی لغت دو نکته دیگر را در نظر داشت:
۱.سیر تاریخی تحول کلمه نشان داده شود
۲. تحول معنی آن در طول تاریخ زبان دری روشن شود.
ترکیبات لغات در لغت نامه آمده و برای بیان لفظ هر کلمه، در جلد آن، حروف حرکت دار به کار رفته است.
در این کتاب تصور گیاهان و حیوانات،افراد، نقشه اماکن، جدول ها، آمارهای اقتصادی و الفبای ملت های مختلف در برابر لغت های مربوطه، آورده شده است.