ISBNوISSN
«به نام خدا»
مقدمه:شاید ذهن خودتان مشغول شده باشد که isbn یاissnچیست شاید ان را بارها مشاهده کردین ولی خب راجبش کنجکاونشدین که اسمش چیست و برای چیست
در اینجا قصد دارم isbn و issnرا توضیح دهم.
ISBN
در فارسی از ان به عنوان شابک یاد می شود یک شماره که شامل ۱۳ یا ۱۰ رقم است که استانداری برای کتابهاست و هرکتاب یک شماره یا یک شابک مخصوص خود را دارد که موقع چاپ دوباره ،شابک کتاب تغییری نمی کند از زمان 2007 برای اینکه بتوان کتاب بیشتری شماره گزاری کرد شابک را 13 رقمی کردند .در کل شابک یک سیستم برای شمارهگذاری کتابها در سطح بینالمللی است. شماره شابک متشکل از سیزده عدد میباشد که رقمهای آن در چند گروه قرار داده میشود و هر گروه مفهوم و معنای خاصی دارد.
برای مثال، عدد ۹۶۴ شماره یا شناسه ملی ایران است که در درون شماره شابک قطعاً موجود است. البته زمانی که کتاب در ایران چاپ شده باشد.
در ایران پس از پيروزي انقلاب اسلامي و رشد توليد کتاب و بحثهاي پيوستن به بازارهاي جهاني، مسئولان فرهنگي ايران را بر آن داشت تا به عضويت نظام شابك درآيند.
درسال 1372 ايران رسماً به عضويت نظام شابک درآمد و موسسه خانه کتاب نمايندگي اين نظام را بر عهده گرفت.
شابك ايران با هدف گسترش استفاده از نظام شابك و بکارگيري آن در مبادلات تجاري كتاب و اطلاعرساني فعاليت ميكند. در حال حاضر بالغ بر 5000 موسسه انتشاراتي عضو نظام ISBN در ايران هستند .
عدد صفر نمایانگر کشورهای انگلیسی زبان است. البته لازم به ذکر است که موقعیت قرار گرفتن عدد صفر بسیار مهم است تا نشانگر یک کشور باشد.
ساختار شابک
اگر شابک سیزدهرقمی باشد، یک پیشوند سهرقمی دارد که در واقع یک کد جیاس۱ است. پیشوندهایی که تا به حال استفاده شدهاند عبارتند از ۹۷۸ و ۹۷۹.
- رقمهای بعدی کدی هستند برای اشاره به یک منطقهٔ زبانی، یا یک کشور. به این کد «شناسهٔ گروه ثبتی» گفته میشود.
- رقمهای بعدی کدی هستند برای انتشاراتی که کتاب را منتشر کردهاست.
- رقمهای بعدی کدی هستند برای آن ویراست به خصوص از آن کتاب خاص.
- رقم آخر یک عدد کنترل یا سرجمع است که به کمک آن میتوان صحت شابک مورد نظر را بررسی کرد
ISSN
شماره استاندار بین المملی که هشت رقمی برای چاپ نشریه ها است فرمت شماره سریال استاندارد بینالمللی یک شماره هشت رقمی (حرفی) است که توسط اتصالها و فواصل به دو قسمت چهار رقمی تقسیم میگردد. عدد آخر که میتواند از ۰ تا ۹ یا X باشد «شماره کنترل» نامیده میشود. گزارش خوانش (توسط دستگاههای بارکد خوان) است
از کاربردهای ISSN میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- رمز منحصر به فرد برای شناسایی هر پیایند بدون دانستن زبان یا نام آن کشور
- سادهترین و با صرفهترین وسیله ارتباط میان ناشر، کارگزار و خریدار
- کنترل و شناسایی پیایندها در خدمات پستی
- تسهیل امانت کتابخانهای پایندها در فهرستگان داخلی و بین المللی
- مطمئنترین شیوه بارکد گذاری نشریات برای هویت بخشی آنها
پیایند چیست
پيايند يا نشريه ادواري، نشريهاي چاپي يا غير چاپي است كه مداوماً در قسمتهاي مجزايي كه هريك داراي تاريخ و شماره خاص خود است، به مدت نامحدود منتشر ميشود. پيايند شامل مجله، روزنامه، سالنامه (مثل گزارشها، راهنماها، سالنماها)، خلاصه مذاكرات سازمانها، صورتجلسات همايشهاي ادامهدار، گزارشهاي انجمنهاي علمي، و فروستهاي تك نگاشتي است. اين تعريف شامل آثاري كه در قسمتهاي جداگانه منتشر ميشود ولي پايان انتشار آن از قبل مشخص شده است (مثل كتابهاي چند جلدي)، نميشود
ISSN در کتابخانهها نیز کاربردهایی دارد :
- استفاده در سفارش و فراهم آوری نشریات
- استفاده در نظام امانت بین کتابخانهای
- استفاده برای جستجو از پایگاههای اطلاعاتی
- استفاده برای استخراج اطلاعات کتابشناختی از طریق نظام ماشینی
- استفاده از نظام استاندارد کتابشناختی برای یکسان سازی فهرستنویسی نشریات
مقایسه بین ISBN و ISSN
ISBN براچاپ کتابها خاص هستند اما issn برای نشریه ها دوره یی و خاص هستند
یکی از تفاوت های اصلی بین ISBN و ISSN این است که یک ناشر ناشر را شناسایی می کند در حالی که دومی ناشر را شناسایی نمی کند.